قبايلي سيمو کي د خوراک څښاک د کمي ستونزه

پاکستان د نړئ په هغه هيوادونو کي دۓ کوم چي د يو شمير قدرتي او انسان پيدا کړي آفتونو او ستونزو سره مخ دۓ چي پکي يوه د معياري خوراک څښاک د کمی ستونزه ده ۔ په پختونخواه او قبايلي سيمو کي بيا دغه ستونزه نوره هم سيوا ده چي له ډيرو يو علت ي په سيمه کي غربت او کړکيچن حالات ښودل کيږی ۔ د مطبوعاتو ترمخه د جنګ له آمله د قبايلي سيمو نه تقريبا شپږ لاکه پوري حلق د خپلو سيمو نه نورو سيمو ته په کډه مجبور شوي دی چي زياتره شميره پکي د ښځو ،ماشومانو او بوډاګانو ده چي په دغي کي د نيم نه زيات خو واپس د آمن په راتګ سره خپلو سيمو ته واپس شوي ولي پاتي اوس هم د بي کورئ ژوند کوی ۔ هسي هم په قبايلي سيمو کي د خوراک څښاک ستونزه د تيري يوي پيړئ راهسي را پيښه ده خو د بي کورئ په وخت د کيمپونو دننه د خوراک کمۓ او د ناقص خوراک او د ماشومانو په صحت د ګنده ماحول آثرات لا هم نور دی ۔

قبايلي سيمه د روستو پاتي سيمو نه يوه ده چرته چي د روزګار کمۓ ، کم پيداوار ، غربت او تندروي داسي عوامل دي چي د ژوند د نورو آړښونو په څير ي اولس د خوراک څښاک د کمي سره مخ کړۓ دۓ۔ په کال دوه زره څوارلس کي چي کله حکومت د تندروئ په زد په لويه کچه عمليات پيل کړل نو ددغي سيمو د وړاندي نه کمزوري ځاندري ته نور هم نقصان اورسيدو ، سرکاري شميري ښايئ چي تر اتيا فيصده د صحت او تعليم مرکزونه آغيزمن شوی دی دا رنګ د قبايلي سيمو نيمه آبادی صفا د څښلو اوبو ته لاس رسائی نه لری ۔په بي کوره کډوالو کي دوه لکهه نه زيات اوس هم خپلو سيمو ته نه دی ستانه شوی څوک چي د نورو ستونزو سره سره د خوراک څښاک د کمي ستونزي سره مخ دی ۔

د سرکاري شميرو تر مخه دا وخت د قبايلي سيمو تر ۷۰ فيصده اولس د خوراک د کمی ستونزي سره مخ دی چي په ټول ملک کي د غه کچه تر ۴۰ فيصده پوري ده دا رنګ د څښلو اوبو ستونزه هم ده چي د وچکالئ او تيري جګړي له آمله د ټولو نه زيات په اورګزو کي ۶۳ فيصده خيبر ۵۹ ،قطبی وزيرستان ۳۴ ، کرم ۳۲ ، سويلي وزيرستان کي ۲۷  فيصده د اوبو پيدا کونکيو اسانيو ته نقصان رسيدلۓ دۓ ۔ په سيمه کي د روزګار ذريعه د کرکيلي ده چي د وچکالئ له آمله اوس دغه زريعه هم آغيزمنه شوي ده او ډيرۓ اولس د بۓ روزګارئ سره مخ دۓ چي شميره ي ورځ په ورځ سيوا کيږي ۔

د قبايلي سيمو له پاره کار کونکي سرکاری اداره فاټا سيکرټريټ له خوا خپور کړۓ شوي تير کال راپور کي ويلي شوي وو چي د قبايلي سيمو د اولس د پيسو د ګټي وټي د کچي نه د لګښت کچه لوړه ده ، راپور زياتوی چي د ګټي وټي زياتره برخه د خوراک څښاک د شيانو په اغستلو لګی او بيا د داسي اولس شميره هم سيوا دۓ چي د ګټي وټي د پيسو نه علاوه اضافي پيسي خرچ کوی چي دا رنګ د خوراک څښاک ضرورت پوره شي او دغه اضافي خرچو له پاره قرض ته آړ کيږی چي نتيجه ي نوره هم تنګ دستی او غربت راوځي۔ هم دا وجي دی چي په سيمه کي د سړو تر څنګ ماشومان هم مزدورئ ته مجبور دی او دا رنګ دداسي ماشومانو شميري رو په رو لوړيږی کوم چي د تعليم په ځاۓ په بازارونو کي کارونه او مشقت کوی هم ددي تر څنګ په کورونو کي زنانه هم د سخت مشقت سره مخ وی اوهم دغه علتونه دی چي د قبايلي سيمو د ماشومانو اوښځو بنيادی حقونو د خپو لاندي کولو ثوب ګرځی۔ د قبايلي سيمو اکثره اولس په دي باور لری چي د غربت او روستو پاتي کيدو يواځينئ وجه زوړ نظام دۓ چي دوی ي د هيواد د نورو برخو په پرتله روستو ساتلی دی او د نوی نظام په راتلو خوشبين دی چي د 

روزګار او د خوراک څښاک راپيښي ستونزو هواری لړ کي به څه نا څه بدلون راشی ۔

که يو خوا د قبايلي سيمو په کورونو او کلو بانډو کي د خوراک څښاک د کمی ستونزه ده نو بل خوا د قبايلی سيمو په بازارونو

 کي د ناقص خوراک له آمله اکثره اولس متاثره کيږی او بيا د سختي ګرمئ په موسم کي د غه رنګ ستونزي لا س اُوچت کړی ۔ د خوراک د شيانو مناسب سمهبالښت نشتوالۓ او د اولس د صحت په آړه کم علمي داسي عامل دی چي د سيمي د وګړو په صحت ي بد آثرات کړی دی د صحت د پوهانو وينا ده چي داسي کم خلق دی چي د خوراک څښاک په آړه کره علم لری يعني د خوراک د خيچنوالی باوجود هم بازارونو کي خوراک کوی او د ګرمئ په موسم کي د ګنده اوبو نه جوړ شيان لکه آئس کريم او شربتونه څښي لګيا دی چي پکي د ماشومانو شميره زياته خودل کيږي او بيا دارنګ د صحت د سنګينو خطرو سره مخ کيږي او څه و پکي تيرۓ ژوند له لاسه ورکړی ۔ په سيمه کي د خوراک څښاک څيزونو د نرخونو قابو کولو او د معيار او صفايئ کتلو له پاره په بشپړه توګه انتظامات نشته او کوم چي دی هغه د نشت برابر دی ۔  په سيمه کي د کارکونکيو ډاکټرانو وينا ده چي د ګرمئ په موسم کي د ماشومانو د قۓ او دست ناروغی هسي هم سيو کيږي ولي د غير معياري خوراک او څښلو شيانو په استعمال سره په قبايلي سيمو دغه شميري نوري هم سيوا شي او دا قسم کيسونه ځايئ روغتونونو ته زيات راځی چي خوراک څښاک ي سم نه وی۔

د قبايلي اولسی وګړو وينا ده چي په تيرو وختونو کي کوم د ترقئ کورونه شوی دی هغه د حکومت منظور نظر کسانو له پاره شوی دی چي د فايدي نه ي عام اولس محرومه دۓ که د څښلو اوبو اسانئ سکيمونه دی او که دارنګ د تعليم او صحت مرکزونه دی زياتره شميره ي د مخصوصو کسانو په کورونو او حجرو کي تعمير شوۓ دۓ او اولس اوس د خوراک څښاک او د صحت په آړه د زړي زماني طور طريقي په کار راولی ۔ د روانی سوکړی او وچکالئ له آمله په سيمه کي د زمکي دننه د اوبو سطح ډيره لاندي تلي ده چي ورسره د اوبو د نشتوالی ستونزه رامخي ته ده او د هر کار او روزګار نه مهم شۓ د څښلو اوبو پيدا کيدل ګرځيدلۓ۔ په لري پرتو سيمو کي چرته چي د ټيوب ويلونو او کوهيانو په شکل کي د ترقئ کارونه نه دی شوی هلته اوس هم اولس د بارانی تالابونو او جوهړونو نه کار آخلي ۔

هم دا اوس چي په دی روستيو کي د قبايلي سيمو په صوبه کي د ورګډيدو فيصله اوشوه قبايلي اولس په دی طمع دی چي د هغوی سبا به بدل شی او دلته به د روزګار سره سره د ژوند بنيادی آسانتياوي راپيدا شی چي دا رنګ ورسره د ځايئ اولس د خوراک څښاک ستونزي سره سره نوري ډيري ستونزي د حل لار بيامومي نو دا به راروان وخت ثابتوی چي نوۓ نظام د قبايلي اولس له پاره څه قسمه مثبت بدلونونه د ځان سره راوړی۔